Wijk aan Zee, 25 september 2026
Het kabinet stelt de maatwerkafspraak met Tata Steel uit tot 1 maart 2027. Stichting Frisse Wind.nu ziet dit als een kans om de gezondheid écht te borgen in de uitwerking van de afspraken. Zo is er nu tijd voor de complete milieueffectrapportage waar de Kamer in april met 101 stemmen om vroeg. Maar een kans vraagt ook om een verandering van de inhoud. En daar zit de zorg: volgens het kabinet blijft de intentieverklaring (JLOI) ongewijzigd.
“Vijf maanden extra is een kans. Maar alleen als de inhoud wordt aangepakt. Wat nodig is, ligt er al: de Kamer koos voor de plafonds van de Expertgroep, de rechter voor onafhankelijk meten. De sluiting van de cokesfabrieken is winst voor de IJmond, maar mag geen wisselgeld worden voor Tata Steel. En met een bedrijf dat door het OM wordt vervolgd, sluit je geen deal op vertrouwen. Die sluit je op harde, onafhankelijke meetgegevens,”
Frisse Wind vraagt het kabinet de komende vijf maanden te gebruiken voor twee dingen die nu ontbreken.
1. De uitstootplafonds van de Expertgroep
De Tweede Kamer droeg het kabinet in 2024 met 108 stemmen op de adviezen van de Expertgroep Gezondheid IJmond als hárde voorwaarde over te nemen. Van de 21 voorgestelde uitstootplafonds sluiten er volgens een vergelijking van Frisse Wind en Dorpsraad Wijk aan Zee slechts drie aan bij dat advies. Bij de andere achttien mag Tata meer uitstoten, soms vele malen meer. Met twee miljard euro publiek geld op tafel kan dat niet de bedoeling zijn.
2. Onafhankelijke monitoring
De rechter was in juli helder, in het kort geding van Gezondheid op 1 tegen de Staat. Wie kiest voor uitstootdoelen in plaats van gezondheidsdoelen, moet zorgen voor een goed, onafhankelijk meetsysteem. En moet onderzoeken of minder uitstoot ook echt leidt tot betere gezondheid, met ruimte om bij te sturen. Nu komt een groot deel van de meetgegevens van Tata zelf. Het RIVM stelde in 2023 al vast dat het bedrijf meer uitstoot dan bekend was.
Cokesfabrieken
De voorgenomen sluiting van de cokesfabrieken is goed nieuws. Zodra ze dicht zijn, levert dat direct gezondheidswinst op: minder kankerverwekkende stoffen in de IJmond. Die sluiting komt er dankzij handhaving door provincie en Omgevingsdienst. Niet dankzij de maatwerkafspraak. Dat het kabinet juist deze sluiting noemt als reden voor uitstel, is daarom opvallend. Ze mag geen wisselgeld worden voor ruimere uitstootplafonds elders. Bovendien doet de sluiting weinig aan stikstofdioxide en fijnstof, volgens het RIVM de grootste gezondheidsrisico’s in de IJmond. Daarom zijn de plafonds van de Expertgroep onmisbaar.
Strafzaak
Het kabinet kiest ervoor de intentieverklaring niet op te zeggen, terwijl het Openbaar Ministerie Tata Steel verdenkt van onder meer het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen en het schenden van zijn zorgplicht. Frisse Wind vindt dat een opmerkelijke keuze. Wie met een verdachte partij verder wil, moet de afspraken des te harder maken. Vertrouwen is op dit moment geen basis. Het kabinet noemt een zichtbare cultuurverandering bij Tata Steel als voorwaarde. Frisse Wind is benieuwd hoe die wordt vastgesteld. Cultuur lees je niet af aan intenties, maar aan meetgegevens. Onafhankelijke monitoring is daarmee ook de toets voor cultuur.
Frisse Wind stuurde op 15 september samen met Dorpsraad Wijk aan Zee een brief aan de Tweede Kamer, met een vergelijking van alle 21 uitstootplafonds (bijlage)