Omslagfoto gemaakt door: Tim van Dijk
Kunstenaar en activist Tinkebell reisde de afgelopen maanden af naar het Italiaanse Taranto. Daar onderzocht zij de overeenkomsten tussen de staalstad Taranto en de IJmond. In onderstaande video doet zij verslag van haar bevindingen.
De conclusie is opvallend: de overeenkomsten zijn groter dan je zou verwachten. Er is echter één belangrijk verschil. In Taranto is al sinds de jaren negentig bekend welke gevolgen de uitstoot van de staalfabriek heeft voor de gezondheid van omwonenden. Die kennis vormde de basis voor jarenlang onderzoek en verschillende juridische procedures.
Het onderwerp is daarmee actueler dan ooit. Vandaag maakte het Openbaar Ministerie bekend Tata Steel te zullen vervolgen voor het opzettelijk en wederrechtelijk in de bodem brengen van schadelijke stoffen en het niet nemen van maatregelen om de uitstoot van schadelijke stoffen te beperken. De vergelijking met Taranto laat zien hoe beide industriële gebieden al jarenlang te maken hebben met vragen over gezondheid, milieu en juridische verantwoordelijkheid.
Meer informatie over de video:
In de laars van Italië, in de stad Taranto, staat een staalfabriek die in de volksmond ‘de fabriek des doods’ wordt genoemd. Wie daar rondloopt en aan willekeurige omwonenden vraagt naar de impact van ‘het monster’, krijgt steevast dezelfde respons: directe familieleden hebben kanker of zijn overleden door de fabriek. Mensen vertellen over tumoren in hun eigen lijf, miskramen en de uitzichtloosheid die hiermee gepaard gaat in de stad.
Afgelopen februari oordeelde een rechter dat alle warme delen van de ex-Ilva fabriek voor eind augustus gesloten moeten worden. Het is een uitspraak die momenteel nog wordt aangevochten, maar na ruim dertig jaar onderzoek en grootschalige gezondheidsproblemen in de omgeving lijkt er nu toch een einde te komen aan deze fabriek.
Dat klinkt ver van ons bed. Maar twee jaar geleden legde het RIVM de uitstoot en de gezondheidsimpact van Tata Steel naast die van de ex-Ilva fabriek in Taranto en wat bleek? De twee fabrieken en de schade die ze aanrichten zijn zeer vergelijkbaar.
Wie het RIVM-rapport leest zou kunnen denken dat Tata Steel minder impact heeft, omdat het rapport de stad Taranto vergelijkt met het dorp Wijk aan Zee. Maar schijn bedriegt. De fabriek in Taranto heeft directe impact op drie wijken met in totaal 39.000 inwoners. Tata Steel in de IJmond wordt omringd door de gemeenten Velsen, Heemskerk en Beverwijk, met 148.000 inwoners waarvan de zwaarst getroffen kern, Wijk aan Zee, IJmuiden en directe omgeving, zo’n 40.000 mensen telt. De schaal van de problematiek in de IJmond is daarmee minstens vergelijkbaar met die in Taranto, zo niet groter.
Het verschil in bewustzijn over die impact heeft een historische verklaring: in Taranto werd al in de jaren negentig grootschalige oversterfte vastgesteld en sindsdien is er continu onderzoek gedaan. In de IJmond kwamen die zorgen en dat onderzoek veel later op gang. Italië heeft daardoor een dertig jaar langere voorgeschiedenis met precies dezelfde problematiek.